Bánh mì Việt Nam không chỉ là một món ăn đường phố quen thuộc mà còn là kết tinh của lịch sử, văn hóa và sự sáng tạo qua nhiều thế hệ. Từ chiếc baguette theo chân người Pháp du nhập, bánh mì đã được người Việt biến tấu để phù hợp với khẩu vị và nhịp sống riêng. Trải qua thời gian, ổ bánh mì nhỏ bé đã trở thành biểu tượng ẩm thực vừa bình dân vừa đầy tự hào. Gia Truyền Food mong muốn góp phần lưu giữ và lan tỏa giá trị đặc sắc ấy qua từng sản phẩm chất lượng.
Mục lục
1. Nguồn gốc bánh mì Việt Nam
Người Pháp đến với Việt Nam mang theo súng ống và tàu thuyền, đem cho dân cho ta khổ .đau và nước mắt. Song với đó, họ cũng để lại cho dân ta những công nghệ mới như đường sắt và ổ bánh mì. Với người Pháp, chiếc bánh mì que baguette theo chân đoàn viễn chinh đến việt nam cuối thập niên 1850 ( cụ thể là 1859), chiếc bánh mì này được xem là cuộc sống của họ trong thời gian lênh đênh trên đại dương hàng tháng trời.
Họ đến xâm chiếm địa bàn Gia định xong là bắt tay vào việc cai quản và khai thác vùng đất này, nối tiếp với đó là sự xuất hiện của bến cảng, cầu đường, nhà cửa, phố xá và các cửa hàng, quán ăn,… Ở đâu có người Pháp sinh sống thì ở đó ắt hẳn phải có lò bánh mì. Vùng đất Gia Định đã lột xác thành một Sài Gòn mỹ lệ như thế. Một Sài Gòn giao thoa như ngã ba đường, nối các luồng thông thương đến với thế giới bên ngoài, sự giao thoa mang theo những tư tưởng, tiến bộ và bánh mì Việt Nam là một trong những kết tinh của nó.
Người Việt ta gọi chiếc bánh Ba-gét ( baguette) là bánh mì, vì đơn giản nó là món bánh được làm từ bột mì. Cũng như ta không thể thiếu những hạt gạo, người Pháp cũng không thể thiếu những chiếc bánh mì này.
Khi đó bánh mì được xem là một món ăn khá xa xỉ nhưng chẳng mấy xa lạ, được bày biện trên dĩa ăn cùng muỗng nĩa, pate, trứng ốp la kiểu người Pháp. Chỉ khi nguồn cung bột mì khan hiếm trong Thế Chiến thế giới nhất nổ ra. Những người làm bánh mì đã phải thay đổi công thức, trộn thêm bột gạo vào bột mì. Ấy vậy, việc này đã cho ra một chiếc bánh mì có ruột xốp và mềm hơn, mỏng hơn.
Những ổ bánh mì dài cũng được làm nhỏ, ngắn hơn hoặc cắt khúc ra bán, qua đó giá thành đã trở nên rẻ hơn. Bánh mì nhỏ đã ra đời vào lần đầu ở lò bánh mì Sài Gòn vào khoảng đầu thế kỷ 20. Bánh mì đã trở nên bình dân cho người dân ta dễ tiếp cận hơn và là dấu ấn cho hành trình từ chiếc ba-gét của tây thành “bánh mì Việt”.
Sau khi người Pháp rời khỏi Đông Dương ( 1954), một bước tiến lớn của hành trình bánh mì Việt Nam khi thợ bánh mì Việt trộn thêm bột nở cho ruột bánh rỗng xốp để kẹp vào đó giò chả, thịt xíu, rau thơm và gia vị,… Người ta cũng gọi “ bánh mì Sài Gòn” để phân biệt với các kiểu bánh mì khác.
2. Ý nghĩa của chiếc bánh mì đối với mỗi con dân đất Việt
Khi Sài Gòn, Hà Nội, Huế đều trở thành những “ngọn đuốc” sáng rực nhất cả nước, Phan Bội Châu vẫn còn đau lòng khi nhắc về chiếc bánh mì ấy:
“ Mì kia gốc phải nước mình không?
Nghe tiếng rao mì thốt động lòng
Chiếc bánh não nùng mùi đất lạ
Bát cơm đau đớn máu cha ông…”
Nhưng đến lúc ấy, bánh mì đã trở thành của người Việt rồi. Phải chăng bao giờ mà tiếng hò reo: “Bánh mì đây, bánh mì đặc ruột đây” đã trở thành một trong những tuổi thơ của biết bao con người nơi đây.
Mỗi người Việt Nam từ bao lứa tuổi đều có cho mình những trải nghiệm khó quên với những chiếc bánh mì 5 đồng, 10 đồng này. Bánh mì mang đến cho người Sài Gòn với đủ loại biến tấu từ nhiều ẩm thực vùng miền và quốc tịch.
Dẫu bánh mì Việt Nam có danh hiệu to lớn gì đi nữa, thì nó vẫn giữ nguyên những đặc trưng: dễ làm, dễ tìm, nhanh chóng, tiện lợi và bình dân.
3. Hành trình bánh mì Việt Nam vang danh thế giới
“Có một bí mật ít người biết, đó là chiếc sandwich ngon nhất thế giới không phải ở Rome (Ý), Copenhagen (Đan Mạch) hay thành phố New York (Mỹ), mà là trên những đường phố Việt Nam.”
— Richard Johnson, “The world’s best street food”, The Guardian 24-2-2012
Từ một chiếc bánh mì ba-gét của Tây, người Việt đã chế biến để thành món “ cơm cầm tay” để phục vụ cho tất cả mọi người. Ban đầu, bánh mì chỉ để cắt khúc ăn với xúp, thịt bò bít tết, trứng ốp la cùng với cà phê sữa. Nhưng rồi, sự bất tiện của bánh mì que dài khó mà cầm gọn trên tay để có thể mang theo tới chỗ làm việc.
Sau năm 1975, ổ bánh mì đã trở nên phổ biến và theo chân người Việt lan tỏa ẩm thực Việt Nam ra toàn thế giới. Ở đâu có người Việt thì ở đó chắc chắn có bánh mì. Không cần dao nĩa muỗng thìa, ngồi bàn như người Pháp, chỉ đơn giản là chiếc bánh mì với phần nhân theo ý thích được gói với một mảnh giấy đơn sơ. Bánh mì mang theo sự vội vã của những con người chăm chỉ làm lụng. Ý tưởng nhân bánh mì cũng chính nhờ những con người luôn vội vã ấy sáng tạo ra cách nhét vào trong ruột như thế.
“Vietnamese sandwich” không diễn tả đúng được bánh mì, vì vậy danh từ “ banh mi” được ghi vào từ điển Oxford vào tháng 3 – 2011, cuốn từ điển tiếng Anh lớn nhất thế giới ( cùng với pho: phở, ao dai: áo dài). Bánh mì Việt Nam lại tiếp tục lọt vào top 25 loại bánh mì kẹp ngon nhất thế giới.
4. Sự đa dạng ẩm thực Việt Nam ẩn trong ổ bánh mì
Đến những năm 1960, Sài Gòn hoa lệ thu hút bao nhiêu con người đến và làm việc ở đấy, kéo theo sự nổi lên của nhiều tiệm bánh mì. Thời đó, bánh mì được định hình là một ổ bánh mì với nhân gồm bơ, pate, thịt nguội, chà bông, đồ chua, hành ớt. Hương vị hài hòa của tất cả nguyên liệu ấy sẽ làm cho người ăn làm bùng nổ vị giác và chỉ muốn cắn thêm miếng nữa. Năng lượng dinh dưỡng do ổ bánh mì mang lại tương đương cơm đủ bột, đủ đạm, đủ xơ mà có giá thành rẻ.
Người Bắc thích chọn bánh mì với patê, giò lụa, jambon, ruốc; người Trung chọn bánh mì với chả bò, chả cá; người Nam ưng bánh mì với heo quay, xíu mại, bì sợi, thịt khìa; người Hoa thích bánh mì phá lấu, xá xíu, vịt quay, bò nướng. Ăn kiểu Tây thì bánh mì với patê, thịt nguội, trứng ốpla, bò bít tết; ăn kiểu Ấn thì bánh mì cari, lagu. Mỗi con người có mỗi cách chế biến khác nhau, khẩu vị khác nhau dẫn đến các loại nhân mới lạ và là ưu điểm của bánh mì khi có thể chứa đựng vào đó sự sáng tạo về ẩm thực của người dân Việt Nam.
Ngày nay, có thể thấy hàng trăm quán bánh mì với các loại nhân khác nhau từ: phá lấu, bì, nem chua, cá mòi,…. Vừa tô điểm thêm sự đa dạng ẩm thực của người Việt nhưng vẫn giữ lại cái đặc trưng nhất của bánh mì Việt Nam.
Bánh mì Việt Nam hôm nay không chỉ dừng lại ở một món ăn tiện lợi mà đã vươn mình trở thành đại diện tiêu biểu của ẩm thực Việt trên bản đồ thế giới. Sự đa dạng trong nguyên liệu và cách chế biến chính là minh chứng cho tinh thần sáng tạo không ngừng của người Việt. Dù biến tấu ra sao, bánh mì vẫn giữ trọn hương vị thân quen, gần gũi với mọi thế hệ. Gia Truyền Food tự hào đồng hành cùng hành trình gìn giữ và nâng tầm giá trị bánh mì Việt Nam.
