Gia công thực phẩm OEM là gì và vì sao mô hình này ngày càng được nhiều doanh nghiệp lựa chọn khi muốn phát triển sản phẩm riêng mà chưa cần đầu tư nhà máy? Hiểu đơn giản, OEM cho phép doanh nghiệp sử dụng năng lực sản xuất của một đơn vị chuyên nghiệp dựa trên công thức, tiêu chuẩn và yêu cầu đã được xác định trước. Tuy nhiên, để lựa chọn đúng giữa OEM và ODM, doanh nghiệp cần hiểu rõ sự khác biệt về R&D, quyền sở hữu công thức, chi phí và mức độ chủ động trong từng mô hình. Trong bài viết này, Gia Truyền Food sẽ cùng bạn làm rõ những điểm quan trọng nhất trước khi quyết định hợp tác gia công.
1. Gia công thực phẩm OEM là gì?
OEM là viết tắt của Original Equipment Manufacturer. Trong ngành thực phẩm, có thể hiểu đây là hình thức doanh nghiệp thuê một nhà máy khác sản xuất sản phẩm dựa trên công thức, tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc yêu cầu đã được xác định từ trước.
Nói đơn giản hơn, thương hiệu biết mình muốn làm sản phẩm gì, còn nhà máy cung cấp năng lực để biến sản phẩm đó thành hàng hóa ở quy mô lớn.
Ví dụ, một doanh nghiệp đã có công thức chả bò riêng, xác định khá rõ tỷ lệ thịt, độ dai, độ mặn, kích thước sản phẩm, quy cách đóng gói và tiêu chuẩn chất lượng. Thay vì tự đầu tư nhà xưởng, máy móc, kho lạnh và đội ngũ kỹ thuật, doanh nghiệp có thể tìm một nhà máy OEM phù hợp để sản xuất theo yêu cầu.
Với mô hình này, bên đặt gia công thường giữ vai trò chủ động hơn trong việc quyết định các yếu tố cốt lõi của sản phẩm như:
- Công thức và thành phần nguyên liệu
- Hương vị, kết cấu và đặc tính sản phẩm
- Tiêu chuẩn chất lượng cần đạt
- Kích thước và quy cách đóng gói
- Bao bì, nhãn hiệu và định vị thương hiệu
Nhà máy OEM sẽ tập trung nhiều hơn vào phần triển khai sản xuất như chuẩn hóa quy trình trên dây chuyền, kiểm soát chất lượng, đóng gói và đáp ứng sản lượng theo thỏa thuận giữa hai bên.
Mô hình OEM thường phù hợp với những doanh nghiệp đã có sản phẩm hoặc công thức tương đối hoàn chỉnh nhưng chưa muốn tự xây nhà máy. Đây cũng là lựa chọn đáng cân nhắc khi thương hiệu đang tăng trưởng và cần mở rộng sản lượng nhanh hơn khả năng sản xuất hiện tại.
Một trong những điểm đáng giá nhất của OEM là khả năng giữ bản sắc sản phẩm. Khi thương hiệu sở hữu công thức riêng và các điều khoản về bảo mật, quyền sở hữu được quy định rõ trong hợp đồng, doanh nghiệp có thể tận dụng năng lực sản xuất của nhà máy mà vẫn duy trì được điểm khác biệt của mình trên thị trường.
Tuy nhiên, OEM không có nghĩa là cứ đưa công thức cho nhà máy rồi hôm sau xe tải chở hàng về. Công thức làm thủ công đôi khi cần điều chỉnh để phù hợp với sản xuất công nghiệp, nên quá trình làm mẫu, thử nghiệm và chuẩn hóa vẫn là bước rất quan trọng trước khi sản xuất số lượng lớn.
2. Gia công thực phẩm ODM là gì?
ODM là viết tắt của Original Design Manufacturer. Trong ngành thực phẩm, đây là mô hình mà nhà máy không chỉ đứng ở vai trò sản xuất mà còn tham gia vào quá trình nghiên cứu, phát triển và hoàn thiện sản phẩm cho thương hiệu.
Nếu OEM phù hợp với doanh nghiệp đã có công thức tương đối rõ, thì ODM thường dành cho những bên mới có ý tưởng, concept hoặc định hướng sản phẩm nhưng chưa đủ nguồn lực để tự phát triển từ đầu.
Có thể hiểu ngắn gọn là: doanh nghiệp đưa ra ý tưởng, nhà máy hỗ trợ biến ý tưởng đó thành sản phẩm có thể bán ra thị trường.
Ví dụ, một thương hiệu muốn phát triển dòng xúc xích riêng nhưng chưa có công thức hoàn chỉnh. Nhà máy ODM có thể bắt đầu từ công thức nền, sau đó điều chỉnh dần các yếu tố như độ cay, độ ngọt, độ dai, kích thước, tỷ lệ nguyên liệu hoặc quy cách đóng gói cho đến khi sản phẩm phù hợp với định hướng của thương hiệu.
Ở những dự án sâu hơn, doanh nghiệp thậm chí chỉ cần đưa ra brief khá tổng quát, chẳng hạn một dòng da heo chiên giòn vị Tomyum hướng đến nhóm khách trẻ. Khi đó, nhà máy có thể tham gia từ khâu nghiên cứu công thức, thử mẫu, điều chỉnh hương vị, lựa chọn quy cách sản phẩm cho đến sản xuất thành phẩm.
ODM thường phù hợp với những doanh nghiệp như:
- Startup thực phẩm chưa có đội ngũ R&D riêng
- Thương hiệu mới cần phát triển sản phẩm trong thời gian ngắn
- Nhà phân phối muốn xây dựng sản phẩm mang nhãn hiệu riêng
- Chuỗi F&B muốn đưa món hoặc công thức thành sản phẩm đóng gói
- Doanh nghiệp muốn thử thị trường trước khi đầu tư lớn
- Đơn vị có ý tưởng sản phẩm nhưng chưa biết cách chuẩn hóa công thức để sản xuất quy mô lớn
Lợi thế rõ nhất của ODM là rút ngắn quá trình từ ý tưởng đến sản phẩm thương mại. Do nhà máy đã có sẵn kinh nghiệm, hệ thống thiết bị, đội ngũ kỹ thuật và nền tảng công thức, doanh nghiệp không phải tự mình đi qua toàn bộ quá trình R&D từ đầu.
Tuy nhiên, khi làm ODM, doanh nghiệp cũng nên làm rõ ngay từ đầu về quyền sở hữu công thức, mức độ độc quyền và phạm vi tùy chỉnh. Đây là phần dễ bị bỏ qua nhất, cho đến lúc sản phẩm bán tốt rồi mọi người mới bắt đầu hỏi “rốt cuộc công thức này của ai?”, một câu hỏi hơi muộn để phát hiện ra ở cuối dự án.
3. OEM và ODM khác nhau thế nào?
Điểm khác nhau lớn nhất giữa OEM và ODM không nằm ở chuyện “ai sản xuất”, vì trong cả hai mô hình, nhà máy đều là bên trực tiếp làm ra sản phẩm. Thứ cần nhìn kỹ hơn là ai phát triển công thức, ai nắm quyền kiểm soát sản phẩm và thương hiệu tham gia sâu đến đâu vào quá trình R&D.
| Tiêu chí | OEM | ODM |
| Công thức sản phẩm | Thường do doanh nghiệp mang đến hoặc đã xác định khá rõ | Có thể do nhà máy phát triển sẵn hoặc cùng doanh nghiệp xây dựng |
| Vai trò R&D | Doanh nghiệp giữ vai trò chủ động hơn, nhà máy hỗ trợ triển khai | Nhà máy tham gia sâu hơn vào quá trình nghiên cứu và hoàn thiện sản phẩm |
| Mức độ tùy chỉnh | Thường cao vì sản phẩm được làm theo yêu cầu riêng | Linh hoạt, nhưng phụ thuộc nhiều vào nền tảng công thức và năng lực của nhà máy |
| Quyền sở hữu công thức | Có xu hướng thuộc doanh nghiệp nếu được quy định rõ trong hợp đồng | Có thể thuộc nhà máy hoặc được chia sẻ theo thỏa thuận |
| Tốc độ phát triển | Có thể lâu hơn nếu phải thử nghiệm và chuẩn hóa công thức riêng | Thường nhanh hơn khi tận dụng công thức nền hoặc quy trình có sẵn |
| Chi phí ban đầu | Có thể cao hơn do cần thử mẫu, kiểm nghiệm và setup riêng | Có thể dễ tiếp cận hơn nếu sử dụng nền tảng sản phẩm sẵn có |
| Phù hợp với ai | Doanh nghiệp đã có công thức, sản phẩm hoặc định hướng rõ ràng | Startup, thương hiệu mới hoặc doanh nghiệp muốn ra sản phẩm nhanh |
Có thể hiểu ngắn gọn như sau:
OEM phù hợp khi doanh nghiệp đã biết khá rõ mình muốn làm gì.
ODM phù hợp khi doanh nghiệp biết mình muốn bán gì nhưng cần nhà máy giúp hoàn thiện sản phẩm.
Tuy vậy, trong ngành thực phẩm, ranh giới giữa OEM và ODM không phải lúc nào cũng tách biệt tuyệt đối. Một dự án có thể bắt đầu từ công thức nền của nhà máy theo hướng ODM, sau đó trải qua nhiều vòng điều chỉnh cho đến khi trở thành một phiên bản rất riêng cho thương hiệu.
Vì vậy, khi lựa chọn mô hình gia công, doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào nhãn “OEM” hay “ODM”. Quan trọng hơn là phải làm rõ ngay từ đầu các vấn đề như quyền sở hữu công thức, mức độ độc quyền, trách nhiệm R&D, điều khoản bảo mật và khả năng sử dụng công thức sau khi kết thúc hợp tác. Đây mới là phần quyết định doanh nghiệp thực sự sở hữu bao nhiêu giá trị trong sản phẩm mình đang bán..
4. So sánh ưu và nhược điểm của OEM và ODM trong gia công thực phẩm
OEM và ODM đều giúp doanh nghiệp đưa sản phẩm ra thị trường mà không cần tự đầu tư toàn bộ nhà máy, nhưng mỗi mô hình lại phù hợp với một giai đoạn phát triển khác nhau. Nếu OEM thiên về sản xuất theo công thức hoặc yêu cầu có sẵn của thương hiệu, thì ODM lại phù hợp hơn với doanh nghiệp cần hỗ trợ phát triển sản phẩm từ ý tưởng ban đầu.
| Tiêu chí | OEM | ODM |
| Mức đầu tư nhà máy | Doanh nghiệp không cần tự đầu tư dây chuyền, kho lạnh, nhân sự kỹ thuật hay hệ thống QA/QC | Tương tự OEM, doanh nghiệp tận dụng trực tiếp năng lực sản xuất và R&D của nhà máy |
| Khả năng mở rộng sản lượng | Dễ tăng sản lượng khi doanh số tăng mà không phải liên tục đầu tư thêm thiết bị | Dễ mở rộng nếu sản phẩm đã được nhà máy chuẩn hóa công thức và quy trình |
| Công thức sản phẩm | Thường do doanh nghiệp sở hữu hoặc cung cấp | Thường sử dụng công thức nền của nhà máy hoặc được hai bên cùng phát triển |
| Khả năng khác biệt hóa | Cao hơn nếu thương hiệu có công thức riêng và quyền sở hữu được quy định rõ | Có thể thấp hơn nếu nhiều thương hiệu cùng sử dụng một công thức nền |
| R&D | Doanh nghiệp cần có nền tảng sản phẩm hoặc công thức tương đối rõ | Không cần tự xây đội R&D, có thể tận dụng kinh nghiệm và công thức của nhà máy |
| Thời gian ra thị trường | Có thể lâu hơn do cần thử nghiệm và điều chỉnh công thức để phù hợp dây chuyền | Thường nhanh hơn nếu sử dụng công thức hoặc quy trình đã có sẵn |
| Phù hợp để test thị trường | Ít linh hoạt hơn nếu phải đầu tư nhiều cho công thức và setup sản xuất riêng | Phù hợp với startup hoặc doanh nghiệp muốn thử sản phẩm trước khi đầu tư lớn |
| MOQ | Có thể cao hơn do nhà máy phải setup riêng cho công thức và quy trình sản xuất | Có thể linh hoạt hơn nếu sử dụng sản phẩm hoặc công thức nền có sẵn |
| Chi phí phát triển ban đầu | Có thể phát sinh chi phí R&D, thử mẫu, kiểm nghiệm và setup dây chuyền | Thường thấp hơn nếu tận dụng công thức đã được phát triển trước |
| Quyền sở hữu công thức | Thường thuận lợi hơn cho thương hiệu nếu hợp đồng quy định rõ | Cần đặc biệt làm rõ vì công thức nền có thể vẫn thuộc nhà máy |
| Mức độ chủ động của thương hiệu | Cao, phù hợp doanh nghiệp muốn kiểm soát sản phẩm và xây lợi thế dài hạn | Thấp hơn OEM nhưng dễ bắt đầu và triển khai nhanh hơn |
| Đối tượng phù hợp | Thương hiệu đã có công thức, sản phẩm hoặc chiến lược rõ ràng | Startup, thương hiệu mới, doanh nghiệp chưa có R&D hoặc muốn ra sản phẩm nhanh |
Nhìn chung, OEM mạnh ở khả năng kiểm soát và khác biệt hóa, nhưng đổi lại doanh nghiệp cần có nền tảng sản phẩm rõ hơn và có thể phải đầu tư nhiều thời gian cho quá trình thử nghiệm. ODM lại dễ bắt đầu, nhanh hơn và giảm áp lực R&D, nhưng doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến quyền sở hữu công thức và mức độ độc quyền của sản phẩm.
Vì vậy, thay vì hỏi mô hình nào tốt hơn, doanh nghiệp nên xác định mình đang có gì trong tay. Có công thức riêng và muốn xây sản phẩm độc quyền thì nghiêng về OEM. Chỉ có ý tưởng và cần nhà máy hỗ trợ phát triển nhanh thì ODM thường hợp lý hơn.
5. Doanh nghiệp nên chọn OEM hay ODM?
Không có mô hình nào tốt hơn tuyệt đối.
Nếu bạn đã có công thức riêng, muốn giữ khác biệt và có chiến lược thương hiệu dài hạn, OEM thường hợp lý hơn.
Nếu bạn chỉ có ý tưởng, chưa có công thức, muốn ra thị trường nhanh và tiết kiệm thời gian R&D, ODM thường phù hợp hơn.
Có thể dùng câu hỏi này để quyết định:
- Tôi có công thức chưa?
- Tôi có cần sở hữu công thức không?
- Tôi muốn sản phẩm khác biệt đến mức nào?
- Tôi cần ra hàng nhanh hay chấp nhận R&D dài?
- Ngân sách ban đầu bao nhiêu?
- Tôi có dự định đổi nhà máy sau này không?
- MOQ tôi có thể chịu được là bao nhiêu?
Nếu câu trả lời là “tôi muốn sản phẩm độc quyền và công thức là lợi thế cạnh tranh”, nghiêng về OEM.
Nếu câu trả lời là “tôi muốn ra hàng nhanh và test thị trường trước”, nghiêng về ODM.
Hiểu rõ gia công thực phẩm OEM là gì sẽ giúp doanh nghiệp xác định được mô hình sản xuất phù hợp với công thức, nguồn lực và định hướng phát triển sản phẩm của mình. OEM phù hợp khi doanh nghiệp đã có nền tảng sản phẩm tương đối rõ, trong khi ODM có lợi thế hơn khi cần hỗ trợ từ ý tưởng, R&D đến hoàn thiện sản phẩm. Dù lựa chọn mô hình nào, các yếu tố như năng lực nhà máy, quyền sở hữu công thức, MOQ và điều khoản hợp tác vẫn cần được xem xét kỹ ngay từ đầu. Tại Gia Truyền Food, chúng tôi cung cấp giải pháp gia công OEM/ODM nhằm đồng hành cùng doanh nghiệp từ phát triển sản phẩm đến sản xuất thương mại.
