Thông tư mới về truy xuất nguồn gốc sản phẩm: Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Người viết: Nhật Anh Trần lúc 13 - 03 - 2026
Tin tức

Truy xuất nguồn gốc sản phẩm đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng khi các quy định mới của Bộ Công Thương chính thức hướng tới quản lý bằng hệ thống dữ liệu điện tử. Không chỉ giúp tăng tính minh bạch trong chuỗi cung ứng, việc số hóa truy xuất nguồn gốc sản phẩm còn đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp trong việc lưu trữ thông tin, quản lý sản phẩm và kết nối dữ liệu trên toàn hệ thống.

1. Thực phẩm không rõ nguồn gốc gia tăng

Trong khi thị trường có nhiều biến động về giá, vấn đề an toàn thực phẩm cũng tiếp tục được đặt ra, đặc biệt vào những thời điểm cận Tết khi nhu cầu tiêu dùng tăng cao. Trong bối cảnh đó, truy xuất nguồn gốc sản phẩm được xem là một trong những giải pháp quan trọng giúp kiểm soát chất lượng và minh bạch thông tin thực phẩm trên thị trường.

Thực tế cho thấy, vào giai đoạn giáp Tết Nguyên đán 2026, tình trạng thực phẩm không rõ nguồn gốc có dấu hiệu gia tăng với nhiều thủ đoạn tinh vi. Tại Quảng Ninh, lực lượng chức năng vừa phát hiện và ngăn chặn gần 4 tấn thực phẩm chuẩn bị được đưa ra thị trường dịp Tết, cho thấy việc kiểm soát truy xuất nguồn gốc sản phẩm vẫn còn nhiều thách thức.

Qua kiểm tra đột xuất một kho hàng tại phường Móng Cái, cơ quan chức năng phát hiện lượng lớn thực phẩm gồm xúc xích, chả mực, tôm hùm và há cảo với tổng trị giá hơn 200 triệu đồng. Số hàng này được thu gom từ các chợ trôi nổi rồi tập kết về kho để chờ dịp Tết bán ra thị trường.

Đáng chú ý, cơ sở này không có giấy phép kinh doanh cũng như giấy chứng nhận đảm bảo an toàn thực phẩm theo quy định. Toàn bộ số thực phẩm đã bị tạm giữ để phục vụ công tác điều tra và xử lý.

Sự việc một lần nữa cho thấy người tiêu dùng cần hết sức cẩn trọng khi lựa chọn thực phẩm, đặc biệt với các sản phẩm có giá quá rẻ hoặc không rõ nguồn gốc xuất xứ, không thể kiểm tra truy xuất nguồn gốc sản phẩm rõ ràng.

2. Truy xuất nguồn gốc sản phẩm bước sang giai đoạn số hóa

Trước những thách thức về minh bạch nguồn gốc hàng hóa, Bộ Công Thương vừa ban hành ba thông tư mới, trong đó đáng chú ý là Thông tư số 11 quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm thực phẩm thuộc phạm vi quản lý của ngành.

Điểm cốt lõi của quy định mới là chuyển từ phương thức quản lý rời rạc, thủ công sang hệ thống truy xuất điện tử tập trung. Hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm này cho phép kết nối và chia sẻ dữ liệu liên thông, giúp nâng cao tính minh bạch cũng như trách nhiệm của toàn bộ chuỗi sản xuất – kinh doanh thực phẩm.

Truy xuất nguồn gốc sản phẩm bước sang giai đoạn số hóa

Bên cạnh đó, các Thông tư 9, 10 và 11 năm 2026 cũng thiết lập bộ quy chuẩn quốc gia cho nhiều nhóm sản phẩm như sữa, dầu thực vật tinh chế và một số mặt hàng thực phẩm khác. Trọng tâm của bộ quy chuẩn là số hóa toàn diện công tác quản lý an toàn thực phẩm và hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Khác với trước đây khi thông tin truy xuất thường chỉ dừng lại ở mã QR đơn giản, hệ thống mới sẽ cung cấp đầy đủ dữ liệu như: lô sản xuất, ngày sản xuất, hạn sử dụng, nguyên liệu đầu vào, tiêu chuẩn áp dụng và kết quả kiểm nghiệm. Nhờ đó, truy xuất nguồn gốc sản phẩm sẽ minh bạch hơn khi toàn bộ vòng đời sản phẩm được lưu trữ và theo dõi trên hệ thống dữ liệu tập trung.

Quy định về lưu trữ thông tin phục vụ truy xuất nguồn gốc sản phẩm:

1. Đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm

Cơ sở phải thiết lập và lưu trữ đầy đủ hồ sơ để sẵn sàng cung cấp khi cần, bao gồm:

Tên, địa chỉ, thông tin liên hệ và mã số doanh nghiệp.

Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc đăng ký doanh nghiệp.

Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (nếu thuộc diện bắt buộc).

2. Đối với sản phẩm do cơ sở sản xuất

Cơ sở sản xuất cần lưu trữ các thông tin tối thiểu sau:

Tên và hình ảnh sản phẩm.

Thương hiệu, nhãn hiệu, mã ký hiệu hoặc số sê-ri (nếu có).

Mã định danh hoặc mã truy xuất nguồn gốc (nếu có).

Quy cách đóng gói, chất liệu bao bì, thành phần sản phẩm.

Hạn sử dụng (đối với sản phẩm bắt buộc ghi hạn).

Tiêu chuẩn áp dụng cho sản phẩm.

Hồ sơ công bố tiêu chuẩn hoặc hợp quy kèm kết quả kiểm nghiệm (nếu có).

Thông tin về khối lượng, số lượng và mã lô/mẻ sản phẩm.

Thời gian, địa điểm thực hiện truy xuất nguồn gốc.

Thông tin các đơn vị liên quan như nhà cung cấp, khách hàng, nhà phân phối, vận chuyển, lưu kho (nếu có).

Thông tin và kết quả kiểm nghiệm nguyên liệu, bán thành phẩm và thành phẩm (nếu có).

3. Đối với cơ sở kinh doanh thực phẩm

Cơ sở kinh doanh phải tiếp nhận và lưu trữ thông tin sản phẩm từ nhà sản xuất, đồng thời bổ sung dữ liệu về thời gian và địa điểm truy xuất nguồn gốc trong quá trình phân phối.

4. Đối với thực phẩm nhập khẩu

Ngoài thông tin sản phẩm cơ bản, cần lưu trữ thêm:

Thông tin nhà sản xuất hoặc xuất khẩu.

Thông tin nhà nhập khẩu.

Chứng nhận xuất xứ (C/O) hoặc kết quả kiểm nghiệm tại nước xuất khẩu.

Thông tin lô hàng nhập khẩu (khối lượng, số lượng, mã lô).

5. Đối với thực phẩm xuất khẩu

Việc truy xuất nguồn gốc phải tuân theo quy định của nước nhập khẩu. Nếu sản phẩm vừa xuất khẩu vừa tiêu thụ trong nước thì phải tuân thủ quy định truy xuất tại Việt Nam.

6. Hình thức lưu trữ

Các cơ sở cần xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử để tổng hợp và quản lý toàn bộ thông tin, phục vụ việc cập nhật và cung cấp dữ liệu lên hệ thống truy xuất nguồn gốc khi cần.

Việc xây dựng hệ thống truy xuất toàn diện được kỳ vọng sẽ giúp giải quyết triệt để vấn đề hàng hóa không rõ nguồn gốc, đồng thời tăng mức độ minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm thông qua cơ chế truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

3. Doanh nghiệp cần chuẩn bị cho giai đoạn chuyển đổi

Tuy nhiên, quá trình đổi mới luôn đi kèm với những thách thức. Để đáp ứng các quy định mới về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, nhiều doanh nghiệp sẽ cần đầu tư thêm vào hạ tầng công nghệ số, hệ thống dữ liệu cũng như nhân sự quản lý.

Theo lộ trình, quy định truy xuất nguồn gốc điện tử sẽ bắt đầu áp dụng từ ngày 11/12/2026 đối với các cơ sở sản xuất và từ ngày 11/3/2027 đối với các đơn vị nhập khẩu sản phẩm.

Việc chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc sản phẩm không chỉ nhằm siết chặt công tác quản lý mà còn tạo nền tảng cho một thị trường thực phẩm minh bạch hơn. Khi đó, dữ liệu sẽ dần thay thế niềm tin cảm tính, và mỗi sản phẩm lưu thông trên thị trường đều có “hồ sơ số” rõ ràng cho toàn bộ vòng đời của mình.

Trong bối cảnh giá cả biến động và thị trường thực phẩm ngày càng phức tạp, minh bạch nguồn gốc sẽ trở thành yếu tố then chốt để bảo vệ người tiêu dùng cũng như nâng cao uy tín cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Có thể thấy, việc số hóa truy xuất nguồn gốc sản phẩm không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là xu hướng tất yếu của thị trường hiện đại. Khi mọi thông tin về sản phẩm được minh bạch và lưu trữ trên hệ thống dữ liệu chung, truy xuất nguồn gốc sản phẩm sẽ giúp người tiêu dùng có thêm cơ sở để lựa chọn thực phẩm an toàn, trong khi doanh nghiệp cũng có cơ hội khẳng định uy tín và chất lượng của mình trên thị trường.